Feyhaman Duran - İki Dünya Arasında

Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi’nin (SSM), 15. yılında Sabancı Holding'in katkıları ve İstanbul Üniversitesi'nin işbirliğiyle ev sahipliği yaptığı “Feyhaman Duran. İki Dünya Arasında” isimli sergi, sanatçının, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet’e geçiş sürecinin izlerini yansıtan sanat pratiğinin izinde söz konusu dönemin tüm çatışma ve gelişmelerini gözler önüne seriyor. Çöküş yıllarını yaşayan bir imparatorluktan, sanat dünyasının beşiği Paris’e giden, sonrasında yurda gelişinde ise kendini keskin bir dönüşümün ortasında bulan Duran’ın, bu yolculuklarının, sanatını nasıl şekillendirdiğini yansıtıyor.

Paris’teki eğitimi sırasında etkisi altına girdiği empresyonistlerden hareketle, tuvalini alıp şehrin farklı bölgelerinde resim yapmayı alışkanlık haline getiren Duran’ın Süleymaniye, Boğaz ve Adalar’ı tasvir ettiği peyzajları İstanbul tarihine toplu bir bakışı mümkün kılıyor. Sanatçının, CHP’nin Yurt Gezileri Projesi kapsamında Gaziantep’te yaptığı çalışmalar ise hem dönemin ideolojik yapısına dair belge niteliği taşıyor hem de İstanbul resimlerinden farklı üsluplarıyla Duran’ın sanatına yeni bir yaklaşım olanağı sunuyor.

Duran, tüm yaşamı boyunca Doğu ile Batı’yı aynı anda deneyimlemesinin etkilerini eserlerine yansıtmış bir sanatçıdır. Cumhuriyet Türkiyesi’nde portrelere duyulan ihtiyaçtan dolayı en çok bu alandaki işleriyle anılan sanatçı aynı zamanda natürmort, peyzaj gibi farklı türlerde de aynı üretkenlikte eser vermiştir. Portrelerinin yanı sıra, Paris’teki eğitimi sırasında ilk kez canlı modelden çalıştığı nü eserleri, farklı bölge ve mekânları tasvir ettiği peyzajları ve hat kompozisyonlarının obje olarak yer aldığı natürmortları da sanatçının farklı türlerdeki çalışmalarının günışığına çıkartılması hedefiyle sergideki yerini alıyor.

Sanatçı, Osmanlı Ressamlar Cemiyeti’ndeki yöneticilik çalışmalarıyla, Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’den Hasan Âli Yücel’e kadar Cumhuriyet’in şekillenmesinde rol sahibi birçok ismi tasvir ettiği portreleriyle bu geçiş döneminin hem yakın tanığı hem de uygulayıcılarından biri olarak öne çıkıyor. Ancak Osmanlı’nın geleneksel sanatlarıyla bağını hiç koparmayan Duran, şair ve hattatların olduğu bir aileden gelmesinin etkisiyle gerçekleştirdiği hat kompozisyonları ve natürmortlarında obje olarak yer verdiği hat koleksiyonuyla bu alanda adından söz ettirmeyi başarmıştır. Kurulduğu dönemde İstanbul Deniz Müzesi tarafından sipariş edilen, Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonundaki minyatürleri tuvale aktardığı çalışmaları ve yine Topkapı Sarayı Müzesi’nde resmettiği peyzajları da sanatçının Osmanlı tarihine ve sanatlarına olan ilgisini gösteriyor.

Eşi Güzin Hanım’ın dedesi ünlü hattat Yahya Hilmi Efendi’den miras kaldığı anlaşılan, 19. yüzyıl hattatlarının eserlerini, Feyhaman Duran’ın yazdığı güzel yazıları ve Güzin Duran’ın yazı-resim kompozisyonlarını da içeren hat koleksiyonundan parçalar da sergi kapsamında yer alıyor. Seçkinin önemli bir bölümünü oluşturan portreler ise Feyhaman Duran’ın yaşadığı ve ürettiği döneme kapsayıcı bir bakışı mümkün kılmak adına, resmedilen isimlerin kısa biyografileri eşliğinde sergileniyor. Sanatçının, Beyazıt’ta ressam eşi Güzin Hanım’la beraber yaşadığı evinden bazı bölümler; onun gündelik hayatını ve çalışma ortamını anlatan özel düzenlemelerle müze ortamına taşınıyor.

Eserlerinde ve hayatında gelenekle olan sıkı bağ açıkça görülebilen Feyhaman Duran, ilk kez bu kadar ayrıntılı bir sergiye konu oluyor. SSM, sanatçının koleksiyonundan yapılmış geniş kapsamlı bir seçki ve SSM koleksiyonundan tamamlayıcı eserlerle, Türkiye sanat tarihinin dönemecinde yer alan Duran’ın külliyatına ayrıntılı bir bakış sunmayı amaçlıyor.

Feyhaman Duran Otoportre, 1911
Tuval üzerine yağlıboya
41 x 33 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Otoportre, 1959
Duralit üzerine yağlıboya
52 x 40 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Portre (Güzin Duran)
Karton üzerine yağlıboya
25x19 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran İç Mekân (Hattat Rıfat Efendi ve Ailesi), 1948
Çuval üzerine yağlıboya
154 x 105 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Hat Levhalı Natürmort, 1945
Tuval üzerine yağlıboya
69 x 94,5 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran Portakallı Natürmort, 1926
Tuval üzerine yağlıboya
60 x 73 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran Portre (Atatürk), 1937
Çuval üzerine yağlıboya
91 x 72 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Celaleddin Arif Bey Portresi, 1907
Tuval üzerine yağlıboya
116,5 x 102 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran Portre (Safiye Ayla), 1950
Karton, tuval üzerine yağlıboya
41 x 33 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Kabataş Rıhtımı, 1936
Tuval üzerine yağlıboya
89 x 74 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran Beyaz Kotra, 1966
Duralit üzerine yağlıboya
105 x 150 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran Manzara
Kontrplak üzerine yağlıboya
19x27 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Manzara
Kontrplak üzerine yağlıboya
19x27 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Manzara
Kontrplak üzerine yağlıboya
19x27 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Manzara
Kontrplak üzerine yağlıboya
19x27 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Manzara
Karton üzerine yağlıboya
27x19 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Kavunlu Natürmort, 1965
Duralit üzerine yağlıboya
44 x 55 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran Natürmort, 1945
Çuval üzerine yağlıboya
89x56 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Hatmili Natürmort, 1962
Kontrplak üzerine yağlıboya
78 x 63,5 cm
SÜ Sakıp Sabancı Müzesi Koleksiyonu

Feyhaman Duran İç Mekân (Topkapı Sarayı, Harem, III. Ahmed Yemiş Odası), 1943
Kontrplak üzerine yağlıboya
41 x 33 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu

Feyhaman Duran Portre (Güzin Duran), 1946
Tuval üzerine yağlıboya
78 x 93 cm
İstanbul Üniversitesi Feyhaman Duran Koleksiyonu