Fırça ve Kalemin İzinde Sınırları Aşmak

Sakıp Sabancı Müzesi, 2010 Türkiye’de Japonya Mevsimi münasebetiyle ve Mitsubishi Corporation ile Japan Tobacco’nun işbirliğiyle Fırça ve Kalemin İzinde Sınırları Aşmak başlıklı sergiye evsahipliği yaptı. SSM’nin bu sergiyi düzenlemekteki ana amacı Osmanlı, Uzakdoğu ve Latin kaligrafisinden bazı güzel örnekleri sergileyerek ziyaretçileri bu sanatla tanıştırmaktı. Serginin küratörlüğünü SSM Müdürü Dr. Nazan Ölçer, SSM Danışmanı Dr. Filiz Çağman, MG Latin Kaligrafisi Okulu Başkanı Ms Muriel Gaggini ve Kampo Müzesi Direktörü Ms Yuri Harada üstlendi.

Serginin bir diğer amacı ziyaretçileri usta kaligrafların ince ince işledikleri harflere kattıkları duyguları keşfetmeye teşvik etmekti. Bu amaç doğrultusunda, SSM’nin Osmanlı Hat Koleksiyonu’ndan seçmeler ile Japonya’daki Kampo Müzesi’nden gelen Çin ve Japon kaligrafisi örnekleri sergilendi. Latin kaligrafisinin tarihsel bazı örneklerinin yanı sıra MG Latin Kaligrafisi Okulu sanatçılarının yazdığı bazı ünlü Türkçe metinler de sunuldu. Sergi çerçevesinde, kaligrafi sanatı ve kuramını öğretmek üzere atölyeler düzenlendi.

Japon fonetik kana yazısı Kaligrafi: Kampo Harada 182 x 48 cm “Durmadan ama durmadan talim ederek kazanılan etkileyici bir başarı.”

Fırçalar Beyaz kıllı: yün Kahverengi kıllı: kakım Fırçalar: Tomoishobundo Hiroşima

Vakfiye Derviş Hasan bin İlyas 1503 Kâğıt üzerine mürekkep ve altın 475 x 24 cm SSM 190-0591-SBAY Sultan II. Bayezid (sal. 1481-1512) tuğralı vakfiye, 1503 tarihlidir ve Osmanlı tarihine ilişkin önemli bir belge niteliğindedir. Vakfiyede, İlyas bin Abdullah tarafından vakfedilmiş olan vakıf mallarıyla ilgili olup İstanbul ve Çorlu’daki çok sayıdaki gayrimenkulün sınırları ayrıntılarıyla çizilmekte ve idarelerine dair koşullar belirtilmektedir.

Küçük mühür yazısı Kaligrafi: Kampo Harada 185 x 71 cm “Gelip geçen yağmur hisar çiçeklerinin taçyapraklarını savuruyor, bahçede, hint incirinin yapraklarıyla örtülü sarıasma kuşları şakıyarak yarışıyor.”

Resmi yazışma üslubu Kaligrafi: Kampo Harada 138,5 x 59 cm “Bu ıssız güz gecesinde seni düşünüyor, özlüyorum. Yalnızım, yavaş yavaş yürürken soğuk gece göğünün altında bir şiir okuyorum. Düşen birkaç çam kozalağının dışında dağ sessizliğe bürünmüş. Hayalimde hâlâ uyanıksın.”

Karalama Ahmed Karahisari (1470? - 1556) Kâğıt üzerine mürekkep ve altın 35 x 26,3 cm, sülüs hat SSM 190-0456-AK Ahmed Karahisari’nin sanat hayatının Sultan II. Bayezid’in saltanatı (1482-1512) sırasında başladığı düşünülmektedir. Karalama, hattatların el alışkanlıklarını yitirmemek için yaptıkları alıştırmalara verilen genel addır. Bu eserlerde hattatlar, güzel sözler, hadisler gibi rasgele seçilmiş cümleleri ya da sadece harfleri, kimi zaman birbiri üzerine bindirerek, kimi zaman daha özenle yazarlar. Bunlar, daha güzel yazıyı diğerlerinden ayırt etme, yazıda oran ve uyumu belirleme ve üslup geliştirme çalışmalarıdır.

Papa VIII. Innocentus'a yazılmış mektup Vellum üzerine Latince 1492, Roma 30 x 37 cm Kahverengi mürekkeple yazılmış 30 satır, Gotik resmi belge yazısı (x-yüksekliği 1,5 mm). VIII. Innocentus’un armasını taşıyan büyük bezeli başharf B kırmızı, mavi ve (okside) gümüş. Büyük harfler kırmızı, mavi ve altın. Çiçek desenli kenarlar

Levha Mustafa Rakım (1758? - 1826) Kumaş üzerine altın yaldız 48 x 58 cm, celi sülüs hat SSM 130-0073-MR Mustafa Rakım, Osmanlı padişahları arasında hattatlığıyla ünlü Sultan II. Mahmud’un da yazı hocalığını yapmış, sultana sülüs ve celi sülüs meşk ettirmiştir. Bu celi sülüs zer-endûd (sürme altın) levha tarihsizdir. “Hem benim hem de âlemlerin Rabbi olan Allah, Ondan başka ilah yoktur. Muhammed Nebi, salat ve selam ona olsun” istifinde, çeşitli kalınlıklarda iki farklı kalem kullanılmıştır. Mustafa Rakım’ın celi sülüs yazının çeşitli boylarında aynı derecede usta olduğu bu levhayla da anlaşılır. Hattat celi sülüs harflerde ideal ölçüye ulaşmış, istifinde estetik ve denge sağlamıştır.

II. Abdülhamid tuğrası Sami Efendi (1838 - 1912) 1880 Kâğıt üzerine boya ve altın 73 x 89,5 cm SSM 130-0103-SE Sami Efendi tarafından çekilmiş bu tuğra, Sultan II. Abdülhamid’e (sal. 1876-1909) aittir. Osmanlı İmparatorluğu’nda sultanın imzası yerine geçen tuğra, hat sanatının bir parçası olarak geliştirilmiş, zamanla kendine özgü bir form almıştır. Siyah zemin üzerine kalıbından zer-endûd işlenmiş tuğra-levha, süslemeye yer verilmeden, sultanın ihtişamına yakışır şekilde düzenlenmiştir. Levhanın sağ üst köşesinde bir çiçek buketi, sol alt köşesinde imza yer alır. Tuğranın hançerinin hemen altında da tarih görülmektedir.

Murakkaa Derviş Ali’nin (ö. 1673) çalışmaları 1664 Kâğıt üzerine mürekkep, boya, altın ve gümüş 20 x 21 cm, sülüs, nesih ve rık’a hat ile 6 kıt’a SSM 120-0391-DA Derviş Ali ünlü hattat Halid Erzurumi’nin (ö. 1630-31) öğrencisiydi. Şeyh Hamdullah’ın (ö. 1520) damadı ve öğrencisi Şükrullah Halife (ö. 1543) ile başlayan silsile, onun oğlu Pir Mehmed (ö. 1580) ve Mehmed’in öğrencisi Hasan Üsküdari (ö. 1614) ile devam eder. Hasan Üsküdari, Halid Erzurumi’nin hocasıdır. Böylece Derviş Ali’nin yazı üslubu silsilesi Şeyh Hamdullah’a kadar uzanmaktadır. Derviş Ali’nin olgunluk devrine ait olan bu murakkaa 6 kıt’adan oluşur. Her kıt’adaki iki sülüs satırın ardından kimi zaman iki, kimi zaman üç nesih satırda hadisler yazılmıştır. Ketebe kaydında hattat kendini “Allah'ın kullarının en zayıfı Derviş Ali” olarak tanıtır ve 1075 (1664) tarihini verir.

Dua Saatleri Kitabı'ndan bezemeli yaprak Vellum üzerine Latince 1490 civarı, Rouen 16 x 11 cm Uçuk pembe mürekkeple cetvellenmiş 20 satır, kahverengi mürekkeple Fransız Gotik bastarda kitap yazısı (x-yüksekliği 2,5 mm). İki satırlık L, altın zemin üzerine beyaz ve gri akantus yaprağı ile çilek (erdemlilik simgesi). Tek satırlık yeni başharfler almaşık kırmızı ve mavi zemin üzerine altın. Akantus ve çiçek motifli zengin bordürler.

Kursiv üslup Kaligrafi: Kampo Harada 199 x 46,5 cm “Soğuk gökteki bulutlar kar yüklü, akşam güneşi sönük. Dağların kenarından yükselen ay bahçedeki erikleri ışıldatıyor.”

Dünya Hanedanları Şeceresi Hattatı bilinmiyor 16. yüzyılın üçüncü çeyreği Kâğıt üzerine mürekkep ve altın 870 x 31 cm SSM 190-0592-X Hz. Âdem’den başlayarak Hz. Muhammed’e dek bütün peygamberler ile Sultan III. Murad’a dek bütün İslam hanedanlarına mensup sultanların silsilelerini içeren bu Dünya Hanedanları Şeceresi’nde, altın yaldız çerçeveli madalyonlar içine yerleştirilmiş isimlerin çevresine o dönemin önemli olayları kaydedilmiştir. Giriş metninde Sultan II. Selim’in emriyle hazırlandığı belirtilen eser, sanatsal niteliğinin yanı sıra içeriği nedeniyle tarihi bir belge olarak önem taşımaktadır.

Levha Mehmed Şefik Bey (1820 - 1880) 1869 Kâğıt üzerine altın yaldız 62 x 51,5 cm, celi sülüs hat SSM 130-0245-MSF Celi sülüs hatla yazılmış, müsenna (aynalı) levhadır. Müsenna veya aynalı adı verilen bu levhalar, sağ ve soldan karşılıklı yazılan tek bir ibarenin ortada buluşmasıyla oluşan istifli yazılardır. Bu istif bir ayna etkisi yaratır. Amaç, yazılanın okunabilir olmasından ziyade, kompozisyonun görsel başarısıdır. Şefik Bey'in bu celi sülüs levhasında, “Benim ve âlemlerin Rabbi olan Allah’tan başka ilah yoktur” anlamındaki Arapça söz yazılıdır. Yazının altında, imza istifinde “Mehmed Şefik” ismi okunur. Levhanın alt köşelerine 1286 (1869) tarihi yerleştirilmiştir.

Bezemeli bir Missale (Ayinler Kitabı) yaprağı Vellum üzerine Flamanca 15. yüzyıl, Hollanda 15 x 11 cm Açık kahverengi mürekkeple dikey cetvellenmiş 20 satır, açık kahverengi mürekkeple dar Gotik kitap yazısı (x-yüksekliği 3 mm). Bölüm başlıkları minium. Lombard başharfler azurit. Dört satırlık büyük başharf G, beyaz filigran işi dolgulu azurit ve pembe zemin üzerine kabartma altın. Dış kenarlar kabartma sıvı altın ve bakır yeşili benek desenli.

Yarı kursiv üslup İlkbahar Kaligrafi: Kampo Harada 125 x 54 cm

Yetişkinler için Kaligrafi Atölyesi

'Fırça ve Kalemin İzinde Sınırları Aşmak' adlı yeni sergimiz kapsamında SSM Kış Bahçesi'nde güzel yazı ve hat üstüne yeni atölye programımız başlıyor.

MG School of Calligraphy Japan Kurucu ve Başkanı Muriel Gaggini eğitmenliğinde 15 - 16 - 17 - 18 Nisan 2010 günlerinde saat 13:00 - 14:00 arası yapılması planlanan atölyelere katılım ücretsiz olacak. İngilizce verilecek atölye eğitiminde herbir atölyenin kapasitesi 12 kişiyle sınırlandırıldı. Tercih edilen tarih için rezervasyon yaptırılması gerekiyor.

Rezervasyon Tel: 212 277 2200 / 137 - 134