Atlı Köşk’ün önünde yer alan bronz at heykeli, Sultan Abdülaziz’in (salt. 1861–1876) 1864’te Fransız heykeltıraş Pierre Louis Rouillard’a (1820–1881) sipariş ettiği yirmi dört hayvan heykelinden biridir. 1851’de yanan Beylerbeyi Sarayı’nı mimar Serkis Balyan’a (1835–1899) yeniden inşa ettiren Sultan Abdülaziz, sarayın bahçesini süslemek üzere saray tefrişatından sorumlu Fransız tüccar Mösyö Percheron’a danışmış; Percheron da 1850’ler boyunca Louvre’un yeni inşa edilen ve restorasyon gören bölümleri için gerçekleştirdiği görkemli heykelleriyle tanınan Rouillard’ı önermiştir.
At, boğa, aslan, kaplan ve geyiklerden oluşan bu büyük siparişi kısa sürede tamamlayabilmek için Rouillard birçok meslektaşıyla beraber çalışmıştır. Dönemin Fransız basınında yer alan kayıtlara göre Rouillard, seriye ilişkin tüm heykellerin detaylı tasarımlarını üretmiş; Percheron’un onayının ardından, heykeller Rouillard ve meslektaşları tarafından söz konusu çizimlere bağlı kalınarak gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, dönemin önde gelen heykeltıraşlarından Isidore Jules Bonheur (1827–1901) iki boğa, Louis-Joseph Daumas (1801–1887) ise iki at heykelinden sorumlu olmuş, her ikisine de daha geniş bir yaratıcı özgürlük tanınmıştır. Mart 1864’te verilen sipariş ekimde tamamlanmış, on tanesi mermer, on dördü bronz olmak üzere toplam yirmi dört heykelden oluşan grup Paris’ten İstanbul’a gönderilmiştir.
Beylerbeyi Sarayı’nın bahçesine yerleştirilen bu heykel grubu kısa süre sonra dağıtılmış; Sultan II. Abdülhamid (salt. 1876–1909) döneminde bazıları Yıldız Sarayı’na taşınmıştır. Saray fotoğrafçısı Basile [Vassilaki] Kargopoulo’nun (1826–1886) çektiği fotoğraflarda, Yıldız Şale Köşkü’nün büyük serası önünde iki geyik, bir boğa ve bir at heykeli görülür. Bu heykellerden “Kaçan Geyik” hala Yıldız Parkı’nda, “Su İçen Dişi Geyik ve Yavrusu” Emirgan Korusu’nda, “Dövüşen Boğa” 1987’den bu yana Kadıköy Altıyol’da, semtin simgesi olarak yer alırken, at heykeli günümüzde Sakıp Sabancı Müzesi’nin bahçesinde, köşkün önünde sergilenmektedir.
At ve boğa heykelleri, Yıldız Sarayı’nın ardından, Büyükdere sırtlarındaki Abraham Paşa Çiftliği olarak da bilinen Bilezikçi Çiftliği’ne taşınır. 20. yüzyılın başlarında Enver Paşa (1881–1922) ve eşi Naciye Sultan’a, daha sonra Mahmud Muhtar Paşa (1867–1935) ile eşi Prenses Nimetullah Hanım’a ait olan bu geniş arsa, heykellerin yeni yerleşim alanıdır. Heykellerin Yıldız Sarayı’ndan ne zaman ve nasıl taşındığı bilinmemekle birlikte, Sultan II. Abdülhamid’in 1909’da tahttan indirilmesinin ardından, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin önde gelenlerinden Enver Paşa’nın çiftliğine aktarılmış olması muhtemeldir.
Mahmud Muhtar Paşa döneminde çiftliği ziyaret eden Münevver Ayaşlı (1906–1999), “Dersaadet” adlı kitabında “Çiftliğin çok güzel bir ormanı olduğu gibi gayet güzel ve şirin bir çiftlik evi, çok kıymetli bronz hayvan heykelleri vardı. Bilhassa at, boğa ve geyik heykelleri müstesna güzellikte idi” yazar. Bu heykeller daha sonra Paşa’nın Moda’daki Mermer Köşk’ünün bahçesine taşınmıştır. Sahiplerinin vefatının ardından, köşk 1950’lerde Maarif Vekâleti [Milli Eğitim Bakanlığı] tarafından devralınmış, yüzyılın ikinci yarısında Kadıköy Kız Lisesi olarak kullanılmıştır. Köşkteki eşyalar ise ailenin mirasçıları tarafından 25 Ağustos 1956’da düzenlenen bir müzayedede satılmış; bahçedeki at heykelini Hacı Ömer Sabancı, bugün Taksim Divan Oteli’nde sergilenen “Çaresiz Geyik” heykelini ise Vehbi Koç satın almıştır.
Günümüzde Atlı Köşk’ün önünde sergilenen at heykeli, Rouillard’ın sipariş listesinde geçen iki “Cheval piaffant en liberté” [“Yerinde Sayan At”] heykelinden biridir. İkincisi Sultan Abdülaziz döneminden bu yana Beylerbeyi Sarayı’nın bahçesinde, Ahır Köşkü’nün önünde bulunmaktadır. Heykelin kaidesinde üç ayrı imza vardır: Sol ön bacak hizasındaki “P Rouillard Dir[ecteur]” ibaresi, Pierre Louis Rouillard’ın heykel üretimindeki yönlendirici rolünü; sol arka bacak hizasındaki “Louis Daumas de Toulon (Var), Sculp[té] Paris 1864,” yazısı heykelin güney Fransa’nın Var ili sınırlarındaki Toulon kentinden Louis Daumas tarafından yontulduğunu; sağ arka bacak hizasındaki “Fdu [fondu] par Vor [Victor] THIEBAUT” ibaresi ise, bronz dökümün Victor Thiébaut (1823–1888) tarafından gerçekleştirildiğini gösterir.
Sol ön ayağını havaya kaldırmış şekilde betimlenen at, gerçekçi bir üsluba sahiptir. Rouillard’ın gerçek boyutlu heykellerinde hayvan anatomisine sadık kaldığı, Beylerbeyi Sarayı grubu için hazırladığı 1:5 ölçekteki eskizlerde kemik yapısını dahi ölçüleriyle birlikte belirttiği bilinmektedir.
Heykelin Fransızca adı “Cheval piaffant en liberté,” at terbiyesi ve binicilik eğitimi bağlamında kullanılan bir ifadedir. “Piaffe” (Türkçede “piyaf”) atın yerinde sayıyormuş gibi görünmesini sağlayan ritmik, çaprazlama hareketi; “en liberté” ise binicisiz, serbest hareket eden atları tanımlayan bir ifadedir. Hem atın hem de eğitmeninin ustalığını gerektiren bu hareket, Daumas tarafından bu bronz heykelde ortaya konmuştur.
